PLAZAOLA GELTOKI ZAHARRA

Harrizko eta adreiluzko arkitektura duen eraikin historikoa, taberna-jatetxea eskaintzen du zubi eta tunelez betetako ingurune naturalean, trenbide-turismora...

Plazaolako trenbideari lotutako tren ondarearen adibide adierazgarria da Latasako geltoki zaharra. Bi solairuko eraikina da, harriz eta adreiluz egina, eta ondoan merkantzia-biltegia eta 8.500 litroko ur-biltegia zituen. Linea itxi ondoren, eraikina etxebizitza bihurtu zuten. Plazaolako trenbidea, hasiera batean, Bizkotxeko aztarnategitik zetorren minerala garraiatzeko pentsatua izan zen, Plazaolako meategiak bezala ere ezagutzen dena. Minerala Plazaolako parajetik Andoaingo Iparraldeko geltokira eramaten zen, eta han Iparraldeko Trenbidearekin lotzen zen, Pasaiako portura garraiatzeko. Plazaola eta Andoain arteko zatia 1905ean inauguratu zen. 1914an, lineak bere funtzioa zabaldu eta bidaiarien garraio zerbitzua ere ematen hasi zen, Iruñea eta Donostia lotuz. Trazaduran zehar, 40 zubi eta 66 tunelez osatutako azpiegitura konplexua zuen trenbideak, ibilbidearen zailtasun orografikoaren isla. Eraikinaren beheko solairuan bulegoa zegoen, bi bulego eta txartel-leihatilarekin, itxarongela ekipajeentzako mostradorearekin eta komunak. Lehen solairuan geltokiko nagusiaren etxebizitza zegoen. Geltokiaren ondoan merkantzia-biltegia zegoen, solairu bakarrekoa eta bi isurkiko teilatukoa, karga-kaian kokatua. Geltokian bi nasa, merkantzia baskulak, eskuzko garabia eta 8.500 litroko ur biltegia zeuden. Gaur egun, eraikina etxebizitza da eta biltegiak taberna-jatetxea hartzen ditu.